سحر یادگارفرد
طرحی برای نوسازی بافت فرسوده اطراف بازار قیصریه لار
زمان انتشار: 18 خرداد 1393 ساعت 14:24:08
تعداد بازدید: 4147
 بیش از چند دهه است که محله‌های قدیمی وتاریخی بافت های فرسوده اطراف بازارها به فراموشی سپرده شده‌اند .بسیاری از بافتهای سنتی که زمانی مایه افتخار شهرها بودند بیش از پنجاه سال است که در حال فرسایش رها شده‌اند.
 تقریباً تمامی جمعیت این مناطق جابجا شده و میراث تاریخی، فرهنگی و اجتماعی ویژة محله‌های مختلف یا منقرض شده و یا در حال انقراض‌اند. تنها اندکی از بناها که به سختی به روی پا ایستاده‌اند به یادگار مانده‌اند و یادآور معماری و شهرسازی گذشته‌اند. هرچند که حرکت‌هایی پراکنده در سالهای اخیر در بهسازی و مرمت بناهای ارزنده به چشم میخورد. اما، حساسیت‌ها هرچه کمتر شده و هم در میان مسئولان و هم در میان مردم حدود زیادی مصونیت ذهنی ایجاد شده است.
 
طرحهای جامع، طرحهای تفضیلی، و ضوابط منطقه‌های در اهداف پیش‌بینی شده شکست خورده‌اند. در مناطق مرکزی و محله‌های قدیمی شهرها، نه تنها گذار از سنت به تجدد تحقق نیافته، بلکه با مقاومت سرسختانه این مناطق در مقابل مظاهر تجدد، عملاً هیچ‌گونه بهسازی و توسعه ای نیز صورت نگرفته است. در نتیجه پیامدهای طراحی و، ضوابط ساخت وساز به صورت مانعی بزرگ، به فرسایش روز افزون بافتهای سنتی انجامیده است.
 
یکی از عناصر مهم تأثیرگذار در مدیریت شهری، ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی گروه‌های انسانی ساکن در محدوه شهر است .نحوه تعامل این گروه‌ها از یک سو و تعامل آنها با تصمیم‌گیران و مدیران شهری از سوی دیگر و میزان مشارکت آنها در برنامه‌های ارائه شده از جمله مسائلی است که مسیر و جریان مدیریت شهری را تعیین می‌کند فقدان مدیریتی مسئول که بتواند این بافتها را باتغییرات سریع ساختاری و کارکردی جدید مبتنی با مدرنگرایی در شهرها هماهنگ سازد، آنها را در تنگنای عدم قابلیت و عدم انطباق با نیازهای جدید گرفتار می‌آورد.
 
به همین جهت این بافت‌‌ها نه تنها جمعیت اصیل و بومی خود را از دست داده‌اند بلکه به دلیل عدم تمایل به سرمایه‌گذاری در راستای بهسازی و نوسازی آنها، زمینه را جهت استقرار مهاجرین(بویژه برخی مهاجرین کم در آمد روستایی و افغانی هاو اقشارکم درآمدی که ناگزیر به سکونت در ارزانترین محلات شهری میباشند) فراهم آورده است. نبودن توسعه بافت های فرسوده شهری امروزه به عنوان عاملی برای جلوگیری از تحقق روش‌های مدرن مدیریت شهری در شهرسازی به حساب می‌آید. این امر منجر به عدم پیشرفت و توسعه شهر می‌گردد. 
 
هزینه‌بر بودن طرح‌‌های توسعه شهری و کمبود منابع مالی در کنار عدم تأمین زیرساخت‌های مناسب شهروندان با مشکلات روحی و روانی در درازمدت مواجه می‌کند که در نهایت باعث پایین‌آمدن بازده اقتصادی شهر می‌‌شود. افزایش نرخ شهرنشینی و انتخاب مناطق فرسوده شهری برای اسکان مهاجرین و قشر کم‌درآمد شهر نشان از افزایش روزافزون مشکلات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دارد. 
 
شهر لار در گذشته با توجه به ساختار محیط طبیعی، اوضاع اقتصادی – اجتماعی، سطح فناوری و متناسب با جمعیت زمان خود شکل گرفته که به نوبه از بهترین وضعیت برخوردار بوده است؛‌ اما امروزه با دگرگونی نوع زندگی، افزایش جمعیت و تغییر نیازهای ساکنان شهر، بافت متراکم و فشرده آن جوابگوی نیاز شهروندان نیست.
 
فرسوده شدن بافت و تخریب بناهای قدیمی در آن و ایجاد فضاهای خالی از جمعیت در مرکز بعضی از محلات باعث نابسامانی کالبدی و شرایط نامساعد برای ساکنان آن شده است که نه تنها از تحرک و پویایی بافت می‌کاهد، بلکه به مرور باعث حذف کاربری‌های خدماتی و جدایی گزینی اجتماعی می‌شود.
 
لذا با شناسایی بافت فرسوده و همچنین بناهای تاریخی و توسعه دادن اطراف بافت می‌توان به سامان بخشی آن جهت نگهداری بافت قدیم و بهبود ساختار کالبدی – اجتماعی بافت لاراقدام نمود که در واقع تحرک و پویایی شهر را به دنبال دارد و وضعیت گردشگری را به جریان می‌اندازد.
 
خصوصیات اقتصادی بافت فرسوده اطراف قیصریه
 
1-1 افزایش قیمت زمین و اجاره بها در محدوده تاریخی شهر در بافت های فرسوده اطراف بازار قیصریه به دلیل بافت تجاری و هسته مرکزی شهر و امد و رفت زیاد افراد روستایی به علت خرید روزانه در ان مناطق و قیمت زمین و اجاره بها در ان قسمت افزایش یافته است.
 
1-2فعالیت تجاری پر رونق اطراف بافت فرسوده به علت مالکیت شخصی بودن مغازه ها این افراد حاضر نیستند ملک خود را به میراث فرهنگی بفروشند یکی از دلایل مهم این فعالیت وجود افراد مسافر  می باشد
 
1-3مالک بودن مغازه های اطراف بازار به میراث فرهنگی اجازه تخریب این املاک را نمیدهد.
 
1-4 نوسازی بافت های فرسوده در تحرک اقتصاد شهر اثر میگذارد و شهر را از نظر اقتصادی پر رونق تر می کند علت اینکه شهر از نظر اقتصادی پیشرفتی نمیکند وجود همین ملک های قدیمی و اجاره دادن ان به اشخاص و توسعه نداشتن بافت های فرسوده اطراف بازار می باشد. 
 
 
 
اجتماعی و فرهنگی
 
1-1 وجود افراد بیگانه با این بافت در بخش قدیم و محله بندی منطقه توسط این افراد 
 
به علت سکونت افراد بیگانه با بافت قدیم از جمله افغانی ها و نیز برخی روستاییان مهاجر کم درآمد در حومه بافت و ساکن شدن در ان محلات آنها یک قوم تشکیل داده اند.
 
1-2محدودیت و فرصت های اجتماعی
 
در اطراف بافت از نظر فرصت های اجتماعی در فرهنگی بافت محدودیت های زیادی وجود دارد در صورتی که بافت توسعه پیدا می کرد میتوانستیم کتابخانه و پارکینگ و .... را در ان قسمت توسعه دهیم. 
 
1-3کاهش تمایلات اجتماعی بین مردم ساکن در محلات جدید با قدیم
 
مردم محلات جدید با مردم محلات قدیم از نظر روابط اجتماعی رابطه ای فوق العاده ناهماهنگ دارند. افرادی که در اطراف بافت فرسوده زندگی میکنند از نظر اجتماعی و فرهنگی با افراد بیرون از بافت تفاوت هایی عمده در نوع روابط اجتماعی دارند.
 
1-4 عدم امکان دسترسی به کوچه های اطراف بافت فرسوده
 
به علت وجود کوچه های باریک و دیوارهای بلند دسترسی به داخل کوچه ها و ماشین های اتش نشانی غیر ممکن میباشد این یکی از دلایل مهم ایجاد خراب کردن این خانه ها میباشد.
 
1-5کمبود امکانات رفاهی در بافت های تاریخی به دلیل نبودن ساخت و ساز مناسب در ان منطقه امکاناتی از قبیل کتابخانه و پارک برای کودکان و امکانات دیگر در ان ناحیه دچار کمبود میباشد که شهرداری و میراث فرهنگی حاضر به همکاری و مشارکت در این خصوص نمیباشد. 
 
مدیریتی
 
1-1عدم توجه مسئولین به بافت فرسوده شهر
 
مسئولین به بافت فرسوده توجه و رسیدگی لازم را انجام نمی دهند شاید یکی از دلایل این بی توجهی کمبود بودجه و هزینه مالی ان میباشد و دلیل دوم کمبود نیروی متخصص در زمینه بافت فرسوده می باشد و دلیل دیگر احتمالا شانه خالی کردن بار مسئولیت میباشد.
 
1-2نبودن الگوی مدیریتی و ظرفیت سازی توسعه پایدار بافت های بازار
 
1-3عدم روش های کنترلی و نظارت و هدایت توسعه بافت های فرسوده
 
1-4 کم کاری مسئولین به دلیل مشکل اقتصادی
 
به دلیل کمبود بودجه و مشارکت نکردن مردم از نظر اقتصادی مسئولین از انجام دادن این کار دلسرد شده اند.
 
1-5همکاری نکردن شهر داری با مسئولین
 
شهرداری به دلیل مجوز ندادن پروانه ساخت و هزینه زیاد پروانه ساخت حاضر به همکاری با میراث فرهنگی و مسئولین ساخت نمی باشد این موضوع باعث شده است تا توسعه بافت ها به علت فرسودگی رو به ویرانی برود.
 
اکولوژیکی
 
1-1کمبود فضای عمومی و سبز در اطراف بافت نداشتن فضای عمومی وفضای سبز و پارکینگ یکی از دلایل توسعه نداشتن این بافت می باشد بجای قرار داشتن فضای سبز و پارکینگ خانه های متروکه وانبارهای مغازه ها در ان قسمت واقع شده است.
 
1-2وجود رشته های قنات در اطراف بافت علت توسعه نداشتن بافت ها وجود رشته های قنات دراطراف بافت فرسوده میباشد که باعث میشود نتوان ان منطقه را گسترش و توسعه داد.
 
1-3عدم ارزیابی برنامه ها و طرح های ایمنی به دلیل نبودن امکانات ایمنی از جمله اتش نشانی و خطر ایجاد زلزله به علت وجود خانه های تاریخی و فرسوده و کوچه های تنگ و باریک ایمنی در این مناطق وجود ندارد.
 
1-4نبودن بهداشت و الودگی های محیطی در بافت به دلیل نبودن امکانات در ان محله ها و نبودن بهداشت کافی و نبودن سطل های زباله در ان قسمت الودگی های سطحی و محیطی قابل مشاهده میباشد و وجود حیوانات در خانه ها باعث از بین رفتن بهداشت منطقه شده است .
 
کالبدی
 
1-1برخورداری از دو نوع بافت بافت قدیم و جدید جدایی بین بافت قدیم و جدید و عدم هماهنگی بین دو بافت که باعث شده این دو بافت را کاملا از هم مجزا کند و بین این دو بافت هماهنگی بوجود نیادبافت قدیم رو به زوال و فرسوده شود ولی بافت جدید در ان ساخت و ساز صورت بگیرد و پیشرفت کند.
 
1-2کمبود مسیر های ارتباطی بین بافت جدید و قدیم مسیرهای ارتباطی بین این دو بافت کاملا مجزا گشته و به عبارتی مسیری بین این دو بافت بصورت مجزا قابل مشاهده نمیباشد.
 
1-3وجود بافت های فرسوده که در گذشت زمان فرسوده تر میشوند اکثر بافت های فرسوده اطراف بازار به علت فرسودگی روز به روز رو به فرسایش و از بین رفتن میباشند در صورتی که به ان رسیدگی نشود از بین میروند .
 
1-4انطباق اقلیمی بناها در بافت قدیم مانعی برای بهسازی و نوسازی به دلیل اینکه بناها اکثرا با قلیم منگق گرم و خشک لار ساخته شده اند و دارای حیاط مرکزی در وسط ساختمان میباشند مالکان ان حاظر به فروش این ملک ها نمیباشند.
 
1-5عدم فضای پارکینگ مناسب برای بافت بازار به علت وجود خانه های مسکونی و مغازه های اطراف بازار دچار کمبود پارکینگ در ان منطقه میباشددر صورتی که خانه های متروکه و فرسوده را خراب میکردند پارکینگ د فضای سبز میساختند.
 
تاریخی 
 
1-1 ناتوانی در هزینه کردن بودجه ها بافت های تاریخی به دلیل مخارج زیاد ان قابل بازسازی نمیباشند و هزینه سنگینی را متحمل میشوند و بافت های تاریخی این منطقه روز به روز رو به ویرانی و خرابی میرود.
 
1-2مشکل تخریب بافت تاریخی اطراف بازار قسمتی از بافت تاریخی اطراف بازار به خود بازار چسپیده است که قابل تخریب ان نمیباشد .یا به علت مالک شخصی داشتن ان بناها اجازه تخریب را به میراث فرهنگی نمی دهند.
 
1-3فرسودگی کالبدی بافت تاریخی و تخریب قسمتی از ان
 
بافت های تاریخی به دلیل فرسودگی و نبودن رسیدگی به ان دچار تخریب شده اند حتی قسمت هایی از بافت دچار ریزش و خرابی شده اند. بحث و جمع بندی با توجه به مطالعه صورت گرفته، بافت قدیم شهرلار در زمره بافت‌های تاریخی کشور بشمار می‌آید که در عین حال مؤلفه‌های فرسودگی نیزدرآن قابل مشاهده است.برای آنکه این بافت بتواند به حیات خود ادامه دهد، باید ساماندهی شده و این ساماندهی باید ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، حمل ونقل و دسترسی و سایر زمینه‌ها را شامل شود. تا به تمامی ابعاد بافت قدیم با نگاهی یکپارچه برخورد گردد.
 
.آنچه در مورد بافت قدیم شهر لارقابل توجه و متفاوت به نظر می‌رسد آن است که این بافت علیرغم فرسودگی، هنوز برخی ظرفیت‌های پویایی و توسعه دادن خود را حفظ نموده و دارای ظرفیتهای مناسبی به منظورحفاظت و احیاء میباشد.لذا جهت حفظ و نگهداری آن و جلوگیری از عواملی که تا کنون مانع رشدوتوسعه متوازن بافت شده و به سرزندگی آن آسیب رسانیده است (به عنوان مثال فرسودگی کالبدی موجود دربافت قدیم)،
 
باید زمینه‌های مناسب جهت ساماندهی بافت را به همراه موانع و مشکلات موجود در آن شناسایی نموده و سپس با ارائه اهداف و راهکارهای مناسب در برطرف کردن این مشکلات تلاش نمود.به نظر میرسد مسأله عمده و مبتلا به شهرهای کشور در رویارویی با این پدیده شهری، در درجه اول فقدان برنامه راهبردی با مکانیزم‌های قانونی و اجرایی در سطوح ملی تا محلی و نبود الگوهای اجرایی مناسب مبتنی بر مشارکت همه جانبه باتوجه به تیپولوژی بافتهای فرسوده و بوم شناختی شهرهای کشور می‌باشد.
 
بنابراین فرایند برخورد با بافت‌های فرسوده و هرگونه اقدام در آنها، یک فرایند صددرصد تحقیق در عملیات است .نه فقط می‌توانیم بیندیشیم، مطالعه کنیم و طرح تهیه کنیم و نه می‌توانیم بدون فکرو اندیشه عمل کنیم. تحقیق و مطالعه کارآمد و موثر در اقدام در بافت‌های آسیب دیده شهری در میدان عمل بدست می‌آید، چرا که اصولاً برخورد با این مسئله،فرمول از پیش تعیین شده‌ای ندارد.
 
 
بدین ترتیب می‌توان گفت که، هر بافت شهری با ویژگی‌های خاص خود گرایش به برنامه‌ریزی راهبردی را باعث می شود.اما اجرا به سادگی به دست نمیآید اجرای یک طرح یا برنامه نیاز به ابزار و ادوات، امکانات، اعتبارات، نیروی انسانی، سازماندهی، نظارت و کنترل، تهیه طرحهای تفضیلی و اجرایی، کنترل مدارک فنی طرحهای تفضیلی، هماهنگی بین سازما نهای اجرایی، تقسیم وظایف،قوانین و مقررات و ضوابط اجرایی، ضمانتهای لازم برای اجرای طرحهای تفضیلی و اجرایی،دارد.
 
در نتیجه تمامی پیشنهادهای مطروحه زمانی به منصه ظهور خواهند رسید که تمامی بخشها به صورت یک مجموعه منظم و منسجم در ارتباط با یکدیگر پیش روند. تا از تداخل وظایف از یک سو و فقدان ارتباط منطقی بین دستگاههای اجرایی از سوی دیگر جلوگیری گردد. باید تلاش گردد تا برنامه‌های سازمان‌های مرتبط با مقوله بهسازی شهری به جای اینکه در عرض یکدیگر در اجرا قرار گیرند در طول هم باشند.تا با یاری تمامی ارگان‌ها که البته در رأس آنها عموم مردم قرار دارند بتوان به اهداف بلندمدت در زمان کوتاهتری دست یافت.
 
در این میان مسئله مدیریتی و کالبدی از همه مهمتر می باشد چرا که باید مسئولین اقدامات لازم را انجام دهند و از زیر بار مسولیت شانه خالی نکنند و از نظر اقتصادی و کمبود بودجه دولت و مردم اقدامات لازم را انجام دهند تا بتوان بافت فرسوده و تاریخی را دوباره توسعه داد و از نو ساخت.
 
 


عادل    پورشمسی

 

کد امنیتی:   
 [3 نظر]

آگاه
Iran, Islamic Republic of
22 آذر 1395   ساعت: 01:23:47

با عرض تاسف برای... جملات مقاله ضمیمه شده برداشته از مقالات مختلف چاپ شده در دهه 1380 می باشد https://journals.ut.ac.ir/article_17771_7df7537c5a7bba3f62f0b54767d6a0db.pdf

 
آگاه
Iran, Islamic Republic of
15 مهر 1393   ساعت: 23:05:45

"شهرداری به دلیل مجوز ندادن پروانه ساخت و هزینه زیاد پروانه ساخت حاضر به همکاری با میراث فرهنگی و مسئولین ساخت نمی باشد این موضوع باعث شده است تا توسعه بافت ها به علت فرسودگی رو به ویرانی برود." واقعا اين جمله قابل تامل هست! اين ميراث فرهنگي هست كه نه املاك اطراف بازار رو تملك و بهسازي مي كنه و نه اجازه ساخت و ساز ميده! بهتر بود اول اطلاعات جامعي از گردش كار ادارات بدست مي آورديد بعد مقاله ميداديد بيرون...!

 
لاری
Iran, Islamic Republic of
5 مرداد 1393   ساعت: 09:08:47

پشت بانک ملی میدان کاری را شروع کردند که از بی برنامگی خودش شده جز، میراث فرهنگی به فکر مردم و اهالی هم نیستند به نظر شما با این سرعت عمل آقایون امیدی به اتمام آن است؟

 
لوگوی دیجیتال
کانال تلگرام