عاليه سادات رفعت حقيقي
آشنایی با برخی گیاهان دارویی لارستان
زمان انتشار: 20 خرداد 1393 ساعت 21:30:36
تعداد بازدید: 9660
به مناسبت هفته محیط زیست - 15 تا 22 خردادماه-  برخي گیاهان دارویی منطقه لارستان به خوانندگان معرفی می شود. این نوشتار توسط عاليه سادات رفعت حقيقي كارشناس ارشد گياهان دارويي عضو انجمن دوستداران محيط زيست لارستان تهیه شده است.
 
گياهان دارويي با توليد غذا (انرژي و مواد)، با استفاده ازآب، مواد معدني و انرژي نوراني خورشيد؛ تلطيف هوا با توليد رطوبت و تبديل دي اكسيد كربن به اكسيژن ؛ پالايش هوا با تثبيت گازهاي سمي و ذرات معلق در هوا مانند عوامل بيماريزا، گردوغبار وغيره، حفاظت از خاك در برابر فرسايش آبي و بادي، تعديل شرايط اقليمي منطقه و بالاخره سبب زيبا سازي محيط زيست شده و موجب مي شود تا شرايط زيست براي ساير جانداران مناسبتر گردد. همچنين گياهان دارويی از ارزش و اهميت خاصی در تأمين بهداشت و سلامتی جوامع به لحاظ درمان و پيشگيری از بيماريها برخوردار می باشند. 
 
اين بخش از منابع طبيعی قدمتی همپای بشر داشته و يكی از مهمترين منابع تأمين غذايی و دارويی بشر درطول نسلها بوده است. استفاده مطلوب، منطقی و بهينه از اين منابع كه از نظر فناوری بسيار كم هزينه تر و ساده تر از صنايع دارويی شيميايی است، می تواند ضمن تأمين بخشی از نيازهای عمده بهداشتی و درمانی جامعه از خروج مقادير زيادي ارز جلوگيری نماید. در این مقاله سعی شده است به خواص برخي گیاهان دارویی موجود در منطقه لارستان كه مناطقی بکر و دارای تنوع بالای گیاهی می باشند، پرداخته شود. 
 
با توجه به عصاره های شفا بخشی که در اندامهای مختلف گیاهان دارویی نهفته است، می توان کاربردهای بسیاری در درمان امراض مختلف برای آنها در نظر گرفت و از خواص دارویی این گیاهان بهره مند گردید این مطالعه از نوع توصیفی بوده و در این راستا بازدیدها و پایش های متعددي در منطقه به عمل آمده كه حدود 50 گونه شناسايي گرديد كه مختصرا به خصوصيات گياهشناسي و خواص دارويي برخي از اين گياهان پرداخته شده است:
 
گیاه مورتلخ از خانواده نعناعیان، گياهي پايا، بوته¬ای، به ارتفاع 40- 20 سانتی¬متر است ساقه متعدد، بسيار منشعب و در انتها داراي برگهاي متراكم پوشيده ازكركها و غده هاي متراكم، مي باشد.داراي برگهاي فراوان، متقابل يا دسته¬ای در سطح پشتي پوشيده از كرك هاي پشمي سفيد، در رو پوشيده از كرك هاي پشم مانند متراكم و سبز مايل به خاكستري است .گل آبي مايل به سفيد يا آبي متمايل به بنفش می¬باشد. 
 
خواص دارويي: از برگ گياه مورتلخ جهت درمان ناراحتيهاي گوارشي چون سنگيني و سوزش معده، اسهال ،استفراغ و مسموميت ، رفع شكم درد، دل درد و كاهش چربي و قند خون ، رفع درد مفاصل و استخوان درد، سردرد، التيام زخم و عقرب گزيدگي استفاده مي شود. گياه مورخوش از خانواده نعناعيان گياه بوته اي، چند ساله و پرشاخه و با قاعده چوبي. برگها تخم مرغي، كامل ، مواج، پوشيده از كرك، با كركهاي نمدي–خاکستري و دم برگهاي کوتاه. گلها منفرد، انتهايي و با كاسه زنگوله اي ، جام به رنگ آبي–نيلي. خواص دارويي : درمان ناراحتي هاي گوارشي مثل اسهال ، نفخ ، دل درد و ترشي معده ، برگ گياه را به صورت پودر درآورده و همراه با آب مصرف مي کنند.
 
رفع سوزش معده ، سرماخوردگي و بهبود حال خانم هاي تازه زايمان کرده .رفع سردرد و التيام زخم، و رفع گرماي بدن مورد استفاده می باشد.
 
گیاه سداب ترکه¬ای از خانواده سداب گیاهی بوته ای با بن چوبه¬ای و ساقه¬های متعدد به ارتفاع 30 تا 150 سانتیمتر، ،با غده-های خیلی زیاد و کمی برجسته.است. برگ¬ها ساده، ، شبیه برگ بید، به رنگ سبز کاهویی تا سبز مایل به زرد، با غده¬های منقوط تیره رنگ، بدون کرک یا در زمان رسیدن میوه اندکی کرکدار، با غده های تخت فراوان است. 
 
خواص دارويي : خاصيت ضد توموری و جلوگيري از سقط جنين گياه كا كوتي از خانواده نعناعيان گیاهی یک ساله و فصلی، کرکینه پوش، لاغر و باریک، ظریف، علفی، ایستاده به ارتفاع 20-10 سانتیمتر. ساقه از پایین منشعب، با شاخه و انشعابات پوشیده از برگ، تقریبا کرکینه پوش، سبز کم رنگ یا صورتی متمایل به قهوه ای است اين گياه شبيه به آويشن و شديدا" معطر است.از برگ معطر آن درخوش طعم كردن غذا به ويژه دوغ استفاده مي شود.كاكوتي خلط آور ، ضد ميكروب ، تب بر ، بادشكن ومقوي معده است و در سردردهای یکطرفه، نقرس کاربرد دارد. جوشانده کاکوتی دررفع رماتیسم و نرمی استخوان مفید است. غرغره جوشانده آن ورم لوزتین را برطرف می کند. 
 
گياه آويشن از خانواده نعناعيان گياهي است چند ساله با بوته های متراکم و پر شاخه ، ساقه ی مستقیم و چهار گوش دارد که ارتفاع بوته معمولاً بین 20 تا 50 سانتی متر است. پائین ساقه چوبی است در حالی که قسمت های فوقانی آن سبز رنگ بوده و انشعابات فراوانی دارد. برگ ها کوچک، نیزه ای شکل و بدون دمبرگ هستند. 
 
خواص دارويي: در طب سنتي از اين گياه در درمان سياه سرفه، برونشيت، عفونت ريه، سرماخوردگي، آنفولانزا و درمان نفخ و گرفتگي عضلاني استفاده مي شود. ضماد آویشن برای نیش و گزیدگی حشرات موثر است. 
 
گياه بومادران گیاهی است از تیره ی کاسنی چند ساله با ارتفاع 90-30 سانتی متر، دارای ساقه ای ساده، برگ ها پوشیده از کرک، با قطعات متعدد خطی نوکدار هستند. رنگ برگ ها سبز تیره، بدون دمبرگ و به طور کامل دراز هستند. گل های آن زرد و در برخي موارد سفيد رنگ است. 
 
خواص درماني: در بند آوردن خون و درمان زخم هایی که با خون ریزی همراه است، درمان کبودی ناشی از ضربه در اطراف چشم ، رفع نفخ و ترش کردن، کاهش فشار خون، ازدیاد ادرار و رفع سنگ کلیه موثر است. به علاوه باد شکن و تب بُر نیز می باشد. اسانس آن خاصیت ضد باکتری و ضد تورم دارد. از این اسانس در صنایع دارویی، بهداشتی و آرایشی در تهیه کِرم ها و پمادهای محافظ پوست و داروهای ضد تورم استفاده می شود.
 
بومادران به علت دارا بودن مواد تلخ عطری، به روی سلسله اعصاب و قلب نیز اثر می گذارد و در مواردی مانند خستگی عمومی، ضعف قلب، ورم ماهیچه های دل، بیماری های عصبی مانند ضعف اعصاب، نتایج مفیدی می دهد.
 
گیاه استبرق گیاه دائمی، درختچه ای و همیشه سبز و دارای چوب نرم می باشد، پوست این گونه كركدار، شیاردار برنگ خاكستری روشن است.در صورتی كه برگها و یا ساقه استبرق قطع گردند یك شیره سفید رنگ از آن جریان می یابد. برگهای مستطیلی تا تخم مرغی وارونه متمایل به دایره ای است وپهنك برگ سبز تیره تا سبز روشن با رگبرگهای تقریبا سفید رنگ می باشند. برگها تقریبا چرمی و پوست آن از موهای نرم كوتاهی پوشیده شده است .
 
.میوه ها متورم تخم مرغی شكل است كه وقتی رسیده می شوند از وسط شكافته می شوند.بذر استبرق نیز قهوه ای ، پرزدار با موهای سفید رنگ می باشد.
 
خواص دارویی: برگ، لاتكس و ريشه هاي گياه براي درمان نيش مار و عقرب به كار مي رود، و ريشه به عنوان عامل گوارشي توصيه مي شود و در درمان اسهال خوني، وبا، سوءهاضمه و ميگرن كاربرد دارد گیاه کرچک از خانواده فرفیون گیاهی است چند ساله، برگها بسیار بزرگ در رنگهای سبز و ارغوانی می باشد و گل ها به صورت یک خوشه هرمی است.
 
خواص دارویی: روغن کرچک اثر ملین و مسهلی دارد و مصرف آن سبب تحریک روده ها نمی شود و لذا می توان آن را مناسب ترین مسهل برای دوران آبستنی دانست. به علاوه برای رفع یبوست های عادی نیز می توان از روغن کرچک استفاده کرد.
 
گیاه خارشتر گیاهی است چندساله به ارتفاع ۲۰ تا ۱۲۰سانتی‌ متر و دارای شاخه‌های متعدد خاردار به‌رنگ سبز تا سبز مات. طول خارها، از ۱ تا ۶سانتی‌متر متغیر بوده و زاویة آنها، تقریباً راست است. برگ‌ها، بیضی‌ شکل و گُل‌ها، که معمولاً در محور خارها و به‌تعداد ۲ تا ۸عدد در هر خار ظاهر می‌شوند، به‌رنگ قرمز ارغوانی تا جگری هستند.
 
خواص دارویی: طبیعت خارشتر از نظر حکمای طبّ سنتی، خیلی گرم‌وخشک است و به‌عنوان مُدرّ و مُسهِل از آن بهره می‌برند. همچنین، جوشاندة آن مُعرِّق است و مالیدن روغن برگ‌های آن برای روماتیسم مفید است. گُل‌های آن نیز در التیام بواسیر مؤثر است.
 
گیاه درمنه گیاهی است از خانواده کاسنی، بوته ای به ارتفاع 30 تا 40 سانتیمتر که بوته به رنگ سبز متمایل به خاکستری و کرکدار بسیار پر شاخه است.
 
خواص دارویی: درمنه از لحاظ داشتن خواص و موارد استفاده شاخص بوده و ارزشهاي چندجانبه دارد و ضمن داشتن ارزش علوفه اي به خاطر بوي عطر، داراي خواص دارويي زيادي از جمله مقوي، اشتها آور، بادشكن، معرق، دفع كرم، اثر ضدنفخ، رفع سرفه و سردرد، ضدعفوني كننده و حشره كش، پاك كننده زخمهاي عفوني، التيام بخش ورم سرمازدگي است.
 
گیاه خاكشير گياهي است علفي يكساله يا دو ساله كه ارتفاع ساقه آن تا يك متر نيز مي رسد . پائين گياه كرك دارست در حاليكه بالاي آن بدون كرك مي باشد، برگ ها داراي بريدگي هاي زياد بوده و گاهي نخ مانند شده است. گل ها کوچک و به رنگ زرد روشن است.
 
تخم اين گياه كه همان خاكشير است ريز و كمي دراز و معمولا به دو رنگ وجود دارد يكي از آنها قرمز كه داراي طعم كمي تلخ است و ديگري برنگ قرمز تيره مي باشد.
 
خواص دارویی: التيام دهنده زخم و جراحات، رفع اسهال هاي ساده ، ادرار آور ، تب بر، دفع كرم و التهاب کلیه است و در درمان سرخك و مخملك و باز شدن گرفتگی صدا موثر است. گیاه عروسک پشت پرده گیاهی است یک ساله یا چند ساله، زیبا و به بلندی کمتر از نیم متر. گلهای آن سفید وکوچک هستند. کاسه گل پس از گرده افشانی می‌روید، درشت، متورم و رنگین می‌شود و به رنگ نارنجی تند با برگ های برجسته در می‌آید.
 
درون آن میوه نارنجی رنگی تشکیل می‌شود. معمولأ در پاییز پارانشیم کاسه گل تحت تأثیر فعالیت‌های باکتری های سلولز خوار تجزیه می‌شود، در نتیجه فقط شبکه رگبرگ های کاسه به شکل تور سفید رنگ ظریف و نازکی باقی می ماند و میوه گرد درون آن نمایان می شود. به همین علت است که این گیاه را عروسک پشت پرده می‌نامند.
 
خواص دارویی: عروسک پشت پرده دارای طبعی سرد و خشک است و اثراتی نظیر مدر، تب‌بر، ضد انگل، تصفیه کننده خون و قاعده‌آور دارد. گياه آنغوزه از خانواده چتريان گياهي است علفي، بزرگ، و داراي ريشه گوشتدار وذخيره اي است، ساقه هاي قوي، خشن، فيبري در پنج سال اول منحصرا" داراي تعدادي برگ واقع بر روي سطح زمين مي باشد. تدريجا" از بين برگهاي آن که عموما" ظاهري غبار آلود دارند، ساقه اي راست، تقريبا"استوانه اي و گوشتدار خارج مي شود که ارتفاعي متجاوز از 1 تا 2 متر پيدا نموده ودر انتها به مجموعه هايي از گلهاي زرد رنگ ختم مي شود.
 
خواص دارويي: آنغوره داراي اثر ضد تشنج، قاعده آور و ضد کرم است. در رفع بيماريهاي منشاء عصبي، دستگاه تنفس، اسپاسم حنجره و دستگاه هضم، آسم و رفع يبوست افراد مسن بکار مي رود. از آنغوزه، در دامپزشکي استفاده زياد به عمل مي آيد.
 
تركيبات گوگرد دار موجود در اسانس گياه، از توليد چربي در بيماران با چربي خون بالا ممانعت مي كند. همچنين اين گياه در درمان سياه سرفه و هيستري نيز بكار برده مي شود.
 


معصومه    فائضی

 

کد امنیتی:   
 [10 نظر]

مرتضی دستغیب
Iran, Islamic Republic of
29 ارديبهشت 1395   ساعت: 19:51:47

مطالعه خوب وارامش بخش است خصوصا در رابطه با گیاهان ازجمله گیاهان دارویی خیلی خوب متشکرم

 
غلامرضا
Iran, Islamic Republic of
22 آذر 1394   ساعت: 12:30:15

;باسلام کاشت داشت برداشت چندگیاه دارویی برای مناطق خشک میخواستم بصورت دیم

 
لارستان کهن
Iran, Islamic Republic of
28 اسفند 1393   ساعت: 10:12:03

با سلام با تشکر از مطالب مفید و ارزنده شما ببخشید امکان پرورش گیاه مروتلخ نیز وجود دارد؟

 
مرتضی
8 تير 1394   ساعت: 17:40:34

سلام نام گیاهان دارویی که در منطقه لارستان میروید از کجا میتوان تهیه کرد؟

 
رابعه
Iran, Islamic Republic of
7 مهر 1393   ساعت: 11:07:10

سلام.ممنون از مطالب خوب شما خانم رفعت.لطفا به من بگیدچطور میتونم در شهر لار تخم گیاه مور تلخ پیدا کنم.برای پرژه ارشدم میخوام روی این گیاه کار کنم.

 
عالیه سادات رفعت حقیقی
Iran, Islamic Republic of
24 خرداد 1393   ساعت: 20:03:13

با سلام در پاسخ به سوال خواننده عزیزی که پرسیدند مور تلخ را از کجا آوردم :قابل ذکر است نام تمام گیاهان دارویی ذکر شده از جمله مورتلخ نام فارسی آنهاست و نام محلی گیاه دارویی مورتلخ ( به گویش لاری) مرو تر (marve tar) می باشد.

 
عالیه سادات رفعت حقیقی
Iran, Islamic Republic of
24 خرداد 1393   ساعت: 20:02:07

با سلام در پاسخ به سوال خواننده عزیزی که پرسیدند مور تلخ را از کجا آوردم :قابل ذکر است نام تمام گیاهان دارویی ذکر شده از جمله مورتلخ نام فارسی آنهاست و نام محلی گیاه دارویی مورتلخ ( به گویش لاری) مرو تر (marve tar) می باشد.

 
لاری زبان
Iran, Islamic Republic of
24 خرداد 1393   ساعت: 11:05:14

http://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D8%B1%D9%88 نخدایی شما که روتون نمیشه لاری صحبت کنید مورتلخ رو از کجا آوردین؟

 
عالیه سادات رفعت حقیقی
24 خرداد 1393   ساعت: 19:53:10

با سلام در پاسخ به خواننده عزیزی که پرسیدند کلمه مورتلخ را از کجا آوردم : تمامی نام گیاهان ذکر شده از جمله مور تلخ نام فارسی است و گیاه دارویی مورتلخ با نام علمی salvia mirzayanii به گویش لاری( نام محلی) مرو تر ( marve tar) تلفظ میشود.

 
وارانوس
Iran, Islamic Republic of
22 خرداد 1393   ساعت: 14:53:53

جالب بود و مفید راستی در سبد دارویی ما جایگاه گیاهان دارویی کجاست؟ طب سنتی کجایی تا شوم من چاکرت احسنت چرا که طب سنتی= سلامتی= از خود مراقبتی

 
عظیمی
Iran, Islamic Republic of
21 خرداد 1393   ساعت: 08:25:16

عالی بود

 
بدون نام
Iran, Islamic Republic of
21 خرداد 1393   ساعت: 08:21:23

عالی بود

 
لوگوی دیجیتال
کانال تلگرام