محمدرضا رحیمی
پیاده روی و همایش اربعین حسینی با قدمتی سیصد ساله!
زمان انتشار: 17 مهر 1399 ساعت 16:33:19
تعداد بازدید: 145
شهر جویُم ابی احمد، در جنوب استان فارس واقع گردیده و از نظر تقسیمات کشوری بخشی است از شهرستان لارستان،که سابقه تأسیس بخشداری آنجا به سال 1316هجری شمسی بر می گردد و از این لحاظ قدیمی ترین یا حداقل یکی از قدیمی ترین بخش های ایران است.
وجود آثار و بناهای تاریخی فراوان در جای جای این بخش کهن،گواه قدمت و دیرینگی این سرزمین است. مورخان و جغرافی نویسان مشهور از جمله استخری،یاقوت حُموی و ابن بلخی در کتاب های خود مطالب زیادی درباره (جویُم ابی احمد)آورده اند.در «کتاب تاریخ مفصل لارستان »که در سال های اخیر تالیف گردیده است در خصوص پایه گذاری شهر جویم چنین می خوانیم :((طی قرن سوم هـ .ق منطقه شمالی لارستان کنونی که مقر آتشگاه«کاریان» بوده است به «جویم ابی احمد» معروف شده است.
 
 
نام «جویُم» که در اصل و ابتدا به شکل جُویَم(Juyam) تلفظ  می شده است.  با گذشت زمان  تغییر یافته ودر کلیه منابع جغرافیایی قرن چهارم به بعد آمده است.
 
 
در قرن سوم هجری قمری اعراب مسلمان از قبلیه« اَزُد» و تیره «جُلَندی» در «کاریان» و «جویم» حاکمیت داشته اند. یکی از روسای عرب این قبایل ابواحمد حجربن احمد الازدی بوده است که بعد از وفات او یارانش ، شهر جویم را به یاد او «جویم ابی احمد» نامیده اند.آرامگاه « ابو احمد حُجربن احمد الازَدُی » هم اکنون در جویم زیارتگاه مردم است و اشعار زیر بر سنگ قبر  او نقش بسته است:
 
صبا اندرین روضه بااحترام
سلامی به این شاه بنما مدام
در آفاق برگشته جور و نقاق
چه خوش بودی اربود عدل و وفاق
چو مهر رخش کرد اندر حجاب
بشد سید ابواحمد اندر شباب
تعاقب نمودند بی دینیان
به آن فخر سادات آن کافران
بشد غیب در این زمین از کرم
که مشهور باشد بلد جوی یم
بد آن زاده موسی جعفراست
که او رتبه از حیدر صفدر است
ز هجرت سه صدسال بگذشته بود
ز دنیا همین شاه غیبت نمود
 
از اشعار فوق استنباط می گردد که ابو احمد حجربن احمد از امام زادگان و فرزندان رسول خدا(ص)بوده است و در نبرد با دشمنانش به شهادت می رسد  او از منطقه «کاریان » به خاطر رهایی از دست دشمنان با یارانش به جویم  که در آن زمان قریه کوچکی بوده است مهاجرت می‌کند و آنجا را آباد ساخته مسجد ، مدرسه و بناهای عمرانی و عمومی مورد نیاز مردم را می سازد و در اثر آبادانی «جویم» به شهر تبدیل می گردد و یاقوت حموی ذیل کلمه «جویم» آورده است : ((جویم شهری در فارس می باشد که به آن «جویم ابی احمد» گویند .گستره روستاهایش ده فرسنگ است .
 
کوه‌های بلند آنجا را فرا گرفته و تمام آن دیار نخل و باغستان می‌باشد از کاریز و نهر کوچکی که در سمت بازار است آب می نوشند. بزرگ ایشان «ابو احمد  حجربن احمد جویمی» از دانشمندان و فضلا می باشد که محمد بن حسن بن دُرید که درسال ۳۲۴ از دنیا رفت او را مدح کرده است.» آنچه مسلم است« ابو احمد» در سال 300هجری قمری  در جنگ  با دشمنان به شهادت می‌رسد و یاران و دوستانش در جویم  برایش آرامگاه باشکوهی می‌سازند که تا به امروز پابرجاست.
 
روز به روز بر رونق و جمعیت شهر جویم افزوده می‌شود و از قرن چهارم هجری به بعد این شهر به چنان رونق و شهرتی می‌رسد که ملجاءو ماُمن دوستداران خاندان پیامبر( صلی الله) قرار می گیرد و دانشمندان ورجال  برجسته از سراسردنیای اسلام به این شهر مهاجرت  می‌کنند که شرح حال یکایک آنها در کتب معتبر تاریخی و از جمله دو کتابی که در سال‌های اخیر تألیف گردیده« تاریخ مفصل لارستان ونیز«بزرگان جویم» آمده است.
 
دو تن از شخصیت‌های برجسته ای  که در این نوشتار مورد نظر ماست: سید شمس الدین محمد و سید قطب الدین ،از امامزادگان جلیل القدری  هستند که در قرن نهم و دهم هجری قمری به جویم  مهاجرت کردند و تا زمان وفاتشان در این شهر زندگی کرده‌اند وامروز آرامگاه ایشان ،زیارتگاه دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت است .مولف کتاب « بزرگان جویم» در شرح حال آنها چنین نوشته است:« سیدشمس‌الدین محمد فرزند سید  ناصرالدین محمد از سادات جلیل القدر جویم در نیمه دوم قرن نهم هجری است. وی جهت ترویج و اشاعه مذهب تشیع در منطقه جویم کوشش های بی شائبه ای به خرج داده است. در زمان او ساداق بیگ ترخان حکمرانی فارس را بر عهده داشت.
 
علاما و دانشمندان معاصر وی سید تاج الدین منصور مکی هاشمی (متوفی ۸۹۸ هجری) شیخ محمد بن جابر جویمی (متوفی 905 هجری) شیخ شرف الدین جعفر الصوفی (متوفی ۹۲9 هجری) بوده اند که آرامگاه ایشان نیز در جویم واقع است. سیدشمس‌الدین محمد در دوازدهم ماه ذی الحجه الحرام سال ۹۲9 هجری قمری به دیار باقی شتافت و  و مرقد منور وی در بهرویه جویم واقع شده و طی ۴۰۰ سال اخیر زیارتگاه مردم است» و در شرح حال سید قطب الدین میخوانیم: «سید قطب الدین از افاضل سادات جویم در نیمه دوم قرن یازدهم هجری است و از رجال برجسته شیعه و پیرو راستین دین محمد (ص) است.
 
سید قطب الدین در عصر صفوی می زیست در دوران او نواب کلب علی خان مسند حکمرانی فارس را در اختیار داشت. فرزانه اندیشمند شیخ یاسین بلادی (زنده در سال ۱۱۴۷ هجری قمری) ساکن جویم و از معاصران وی محسوب می گردد. هنرمندان خوشنویس و حکاک «حسین بن جعفر الحسینی البحرانی (زنده در سال ۱۰۹۷ هجری قمری )و محمود بن محمد صادق الجویمی  (زنده در سال ۱۱۱9 هجری قمری) از معاصران وی بوده اند. ( لازم به ذکر است که دو کتبه سنگی موجود در ستون های مسجد جامع جویم اثر این دو هنرمند است).
 
سر انجام در ماه ربیع الثانی سال ۱۱۳۲ روح پاک سید قطب الدین به آرزوی دیدار  دوست  به پرواز درآمد.ودر جوار قدس الهی آشیان گرفت.» پیکر پاک او را در مجاورت قبر مطهر شمس‌الدین محمد در بهرویه جویم به خاک سپردندو اکنون آرامگاه ایشان که دارای یک گنبد است زیارتگاه دوستداران خاندان عصمت و طهارت از شهر جویم و شهرها و روستاهای دیگراست.
 
این مقدمه ای بود برای آشنایی مختصر هموطنان عزیز با قدمت و تاریخچه شهر جویم ابی احمد اما مطلب اصلی مورد نظر ما که درعنوان مقاله هم آمده است «مراسم  پیاده‌روی و همایش اربعین» است . هر سال در روز شریف اربعین مردم جویم و برخی ازروستا های اطراف از اوایل صبح با تجمع در مسجد جامع شهر حرکت خود را در قالب دسته جات عزاداری یا انفرادی به صورت پیاده روی آغاز می‌کنند و یک مسیر تقریباً دو کیلومتری را می‌پیمایند و مقصدشان قبور مطهر دوتن از فرزندان رسول خدا (ص) و از نوادگان امامان معصوم(ع)می باشد.دو امامزاده عالیقدری که در مقدمه این نوشتار شرح حال شان را ذکر کردیم. پیاده روی و همایش به صورت نمادین در مقیاس کوچکتر همانند پیاده روی و همایش زائران کربلاست. در خصوص قدمت و سابقه انجام این مراسم و سنت حسنه که از چه زمانی آغاز گردیده است. تاریخ دقیق آن را کسی نمی داند در پژوهش میدانی که اخیراً صورت گرفته است بسیاری از کسانی که مورد پرسش قرار گرفتند و اغلب از سالمندان و کهنسالان شهر بوده‌اند اظهار داشتند که این سنت حسنه تا جایی که آنها به یاددارند در روزاربعین در این شهر رواج داشته واغلب  آنها اظهار داشتند که از پدران و پدربزرگهایشان  هم شنیده اند که این  مراسم دارای قدمت طولانی است .
 
 
علاوه بر پژوهش و بررسی میدانی ،مستنداتی که  برای تعیین تاریخ تقریبی برگزاری این مراسم می‌توان به آن استناد کرد، وجود بناها و آثار تاریخی موجود در شهر جویم است. با دقت نظر و بررسی سنگ نوشته‌های تاریخی که در ستون های دو طرف محراب و منبر مسجد جامع جویم وجود دارند، درمی‌یابیم که سال ساخت بنا ی مسجد جامع جویم از ۱۰۹۷ هجری قمری شروع شده و سال تکمیل بنای آن ۱۱۱۹ هجری قمری بوده است. و از طرفی تاریخ منقوش بر سنگ مزارامام زاده سید قطب الدین هم سال 1132هجری قمری را نشان میدهد.پس مشخص می شود که هر دوبنای تاریخی  در نیمه اول قرن دوازدهم هجری قمری تکمیل گردیده است.
 
 
با عنابت به مطالب کتاب های تاریخی از جمله (بزرگان جویم) که اذعان  می نماید که مرقد منور این دو امام زاده واجب التعظیم ازگذشته های دور مورد توجه زائران از شهر جویم  و اطراف بوده است.اگر فرضیه تحقیق را با این عنوان در نظر بگیریم که مردم جویم  برای بزرگداشت یاد و خاطره اباعبدالله الحسین (ع)و یاران باوفایش _ در سال‌های دور نیز مثل یک صد سال اخیر _ از این دو مکان برای نقطه شروع و مقصد مراسم استفاده می کرده اند. پس می توان ادعا کرد: مراسم  پیاده روی و همایش اربعین  که هر ساله در شهر جویم برگزار می گردد ازنیمه اول قرن  دوازدهم هجری آغاز گردیده و تا به امروز استمرار داشته است .
 
حرکت و سنت حسنه ای که هم اکنون شاهدیم در بسیاری از شهرها و روستاهای ایران اسلامی به تازگی آغاز گردیده ، مثلا  در تهران قریب پنج سال قدمت دارد ، در شیراز یکی  دو سال است آغاز شده است و... اما در شهر جویم این مراسم  چند صد سال قدمت دارد و لذا با اطمینان می‌توان گفت: جویم  ابی احمد یکی از قدیمی ترین و با سابقه ترین شهرهای ایران در برگزاری مراسم « پیاده روی اربعین حسینی» است. چنانکه اشاره کردیم از ساعات اولیه صبح روز اربعین  تقریباً همه مردم شهر  از اقشار مختلف اعم از زن و مرد و پیر جوان،حتی کودکان خرد سال بر دوش پدران و مادران با شور و اشتیاق وصف نا شدنی دراین مراسم پیاده روی شرکت می‌کنندو درحال عزاداری، حوالی ظهر به زیارت قبور مطهر امامزادگان عالیقدرنائل می‌شوند و در آنجا اجتماع می کنند. اما در مقصد که شامل بقعه کوچکی است ، متاسفانه هیچگونه امکانات رفاهی و پذیرایی برای خیل  زائران و عزاداران  فراهم نیست.
 
نه جایی برای استراحت و نه جایی برای عبادت و نه  هیچ امکانات دیگر تصور بفرمایید: اگر روز اربعین مصادف با تابستان باشد، زائران می بایست در زیر آفتاب سوزان و اگر در زمستان باشد در سرما و احیانا زیر باران فریضه نماز ظهر را به جای آوردند و روی خاک بنشیند و  از غذای نذری تناول ‌کنند... و دهها مشکل دیگر. خوشبختانه در چند سال اخیر جمعی از دوستداران اهل بیت (ع) آستین همت بالا زده تحت عنوان «هیات امناء امامزاده» به صورت رسمی و قانونی فعالیت خود را آغاز نمود و در اولین اقدام با همکاری اداره کل اوقاف و امور خیریه فارس و اداره اوقاف و امور خیریه لارستان« طرح جامع» بقعه مبارکه را تهیه کرده‌اند.وطرح  مزبور در کار گروه های  استانی و کشوری سازمان اوقاف و امور خیریه  کشور به تصویب رسیده و تایید شده است! اما متاسفانه از آنجائیکه که هیچگونه بودجه ای برای اجرای آن تخصیص نیافته است!«  لذا طرح جامع» عملا بر روی کاغذ مانده است!هیات امناء دست  خالی و مستاصل ! و خیل عزاداران حسینی در ظهراربعین  بلاتکلیف!در صورتیکه بنا به اظهار کارشناسان به خاطر ویژگی و موقعیت بسیار مناسب بقعه امامزادگان که  روی تپه ای در مجاورت بلوار اصلی ورودی غرب شهر جویم  واقع گردیده، در صورت اجرای طرح نه تنها درروز اربعین و نه فقط به مردم بخش جویم  بلکه  می توان در همه ایام سال به زائران و مسافرین عزیز  که از اقصی نقاط میهن اسلامی به اینجا می آیند خدمت رسانی کرد . و یکی از بزرگترین و بهترین مجموعه سیاحتی – زیارتی، رفاهی جنوب کشوررا  برای همه مردم ایران فراهم ساخت.  چه زیباست ، اگر مسولین عزیز به مطالبات مردم شریف ،توجه و عنایت لازم را مبذول فرمایند و انسان های نیک  اندیش و نیکوکار ایران عزیز، به یاری هیأت امناء برخیزند و در اجرای «طرح جامع» مشارکت و همکاری فرمایند.
 
 
 
به امید آنروز
محمدرضا رحیمی- مهر 1399
 
عکاسان: غلامرضا  دلشاد - سعید راستگو
 
منابع :
1. تقوی کرامت اله، جغرافیای عمومی بخش جویم.
2. تقوی  کرامت اله، بزرگان جویم ، صفحه ۱۵۱ و صفحه  ۱۶۹
3. وثوقی محمد باقر، تاریخ مفصل لارستان ،صفحات۱۹0 تا ۱۹۲
 

 

کد امنیتی:   
 [0 نظر]

لوگوی دیجیتال