دكتر رستم روانبخش
علم، تجربه، عقلانيت
زمان انتشار: 31 تير 1392 ساعت 10:07:35
تعداد بازدید: 2900
سايت تابناك به تازگي يكي از مقالات دكتر رستم روانبخش را درج كرده است. دكتر روانبخش در مقاله خود به بررسي نقش «تجربه» و «علم» نزد مديران اجرايي كشور پرداخته است. اين مقاله را مي توانيد در ادامه بخوانيد. 
*** از ملاک هایی که برای انتخاب فرد مناسب برای شغل و مسئولیتی مد نظر قرار میگیرد تجربه و علم فرد است.این ملاک برای انتخاب سرآشپز یک رستوران، مدیر یک شرکت چند ملیتی، رئیس یک اداره، وزیر یک وزارت خانه و بسیاری موارد دیگر مورد توجه است.در انتخاب هایی از این دست، ابتدا نقش و اهمیت تجربه و علم را در انجام بهتر آن مسئولیت مشخص می کنند و به تعبیر دیگر مشخص می کنند که در انجام آن مسئولیت چه مقدار تجربه مورد نیاز است و چه مقدار علم. سپس، تجربه و علم گزینه ها را با آن چه که مورد نیاز است مقایسه می کنند. هر چند در تقابل علم و تجربه هیچ کدام انکار نمی شوند، اما افراد به این دو ملاک وزن های مختلفی می دهند و با پذیرش هر دو بر یکی از آنها تاکید می کنند.

 ادعای این نوشته این است که هر چند در دنیای امروز نقش هیچ کدام از این دو قابل انکار نیست، اما علمِ بیشتر نیاز به تجربه بیشتر را منتفی می کند. به تعبیر دیگر، تجربه و علم هر کدام نقشی در انجام بهتر امور و عقلانیت در تصمیم گیری و عمل دارند؛ نسبت نقش این دو عموم و خصوص من وجه است، به این معنی که در عین حال که هر کدام نقش خاص خود را دارند، عرصه ای مشترک نیز بین این دو وجود دارد. مدعا این است که عقلانیت حکم می کند علم عرصه مشترک را پوشش دهد و آنجا که تجربه و علم می توانند هر دو وارد شوند علم وارد شود تا هزینه ها و زمان کاهش یابد و تصمیمات عقلانی شوند. پاسخ به پرسش "علم یا تجربه؟" و دفاع از مدعای این نوشته مبتنی است بر مشخص شدن معنا و ماهیت این دو مفهوم. در این نوشته سعی خواهد شد ابتدا این دو مفهوم را واضح کنیم و آنها را توضیح دهیم. سپس، به نقش هر کدام در انجام بهتر امور می پردازیم. 

تجربه

 منظور از تجربه کسب شناخت از راه مشاهده و مشارکت مستقیم در رویدادی است. به دیگر سخن شناخت و معرفتی است که فرد از راه مشاهده و انجام کاری کسب می کند و نه از راه آموزش. هرچه فرد کاری را بیشتر انجام داده باشد شناختش نسبت به ملزومات، روندها و نتایج آن کار بیشتر می شود. با انجام بیشتر کار فرد از اشتباهات و موفقیت هایش میاموزد که چه سیاست ها و مسیرهایی جواب بهتری می دهند و کدام یک نتایج مطلوب را حاصل نمی کنند. فرد میاموزد که کدام ابزار سریعتر او را به هدفش می رساند و کدام ابزار منجر به بالا رفتن هزینه و اتلاف زمان می شود. می توان مجموعه تجارب شخص را به سه گروه تجارب خانوادگی و شخصی، تجارب عمومی، و تجارب سازمانی دسته بندی کرد. آن چه در این نوشته مورد توجه ماست تجارب سازمانی است. با این وجود، مطالبی که در مورد تجربه بیان می شود کم و بیش برای دو دسته ی دیگر نیز صادق اند. 

منظور از تجارب سازمانی شناختی است که فرد به مرور و به واسطه ی مشارکت در تصمیم گیری و اجرا در یک سازمان حاصل می کند. شناخت حاصل از تجربه در یک سازمان بر دو نوع است. نوع اول شناختی است که منحصر به آن سازمان می شود و بیشتر جزئی و تعمیم نایافته است. به عنوان مثال روحیات و توانایی های افراد آن سازمان، روندها و نیرو های نانوشته و غیر رسمی تاثیر گذار در تصمیم گیری، حساسیت های فرهنگی-اجتماعی و جو درون سازمانی و بیرون سازمانی، از جمله شناخت هایی است که برای فرد به مرور حاصل می شود. نوع دوم اصول است که فرد به مرور کارآیی بیشتر آنها را حس می کند و سعی می کند تصمیمات خود را بر آنها مبتنی کند. برای مشخص شدن تفاوت این دو نوع شناخت مثالی می زنم. رئیس اداره ای را فرض کنید که به مرور و بر اساس تجربه و مشاهده نسبت به نقاط قوت و ضعف کارمندانش شناخت پیدا می کند و همچنین متوجه می شود که در اتخاذ تصمیمات می باید خواسته های فلان نیروی اجتماعی را نیز لحاظ کند. این نوع شناخت شناخت از نوع اول است. 

این رئیس همچنین به تجربه در میابد که تاثیر توبیخ همواره بیشتر از تشویق های مالی و غیر مالی است و سعی می کند این اصل را در تعاملش با کارمندان اعمال کند. این نوع شناخت از نوع دوم است. شناخت نوع اول شناختی است که منحصراً از راه تجربه حاصل می شود و حوزه ی مشترک میان علم و تجربه نیست.

 شناخت نوع دوم حوزه ی مشترک علم و تجربه است و به این نوع شناخت از راه علم نیز می توان دست یافت. علم منظور از علم در این جا علم به معنای Science است. مشاهده و آزمایش نقشی اساسی در تولید این نوع علوم به عهده دارند. علوم اجتماعی مانند مدیریت، جامعه شناسی، و سیاست از این نوع هستند. نام دیگر این نوع علوم علوم تجربی است. توجه داشته باشید که لفظ تجربی در این جا به معنی آنچه که در قسمت قبل توضیح دادیم نیست، بلکه تجربی در اینجا به این معنیست که این نوع از علوم بر مشاهده و آزمایش مبتنی هستند. در این نوع از علوم حاصل مشاهده و آزمایش شناختی است که در قالب اصول تعمیم داده شده بیان می شود. در این نوشته با توجه به موضوع بحث به علم مدیریت می پردازیم. مدیریت یک علم تجربی است که دانشمندان این رشته از طریق مشاهده ی سازمان ها و آزمایش، که همان مشاهده ی کنترل شده و نظامند است، سعی می کنند اصولی را استخراج کنند که رعایت آنها در سازمان بهترین نتایج و کمترین هزینه را به همراه داشته باشند. 

در واقع بخش عمده ای از علم مدیریت اصولی هستند که از طریق مشاهده و آزمایش تا حد قابل قبولی تایید شده اند. علم مدیریت برای مدیر یک سازمان یا رئیس یک اداره این فرصت را فراهم میکند تا با تجربه ی تعداد بسیار زیادی از سازمان های مشابه آشنا شود، از شکست ها و موفقیت هایشان بیاموزد، و خود را از تجربه کردن بی نیاز کند. اجازه بدهید برای روشن شدن موضوع مثالی بزنم. یک کتاب آشپزی حاصل تجربه ی سالها پخت و پز تعداد زیادی آشپز است. 

کافیست بدانید چه مواد اولیه ای در اختیار دارید و چه مقدار می خواهید هزینه و وقت بگذارید و میلتان به چه غذایی است، به کتاب آشپزی مراجعه می کنید و مطابق دستور العمل غذای مورد نظر را بدون اتلاف مواد اولیه درست میکنید. فرض کنید می خواهید فسنجان درست کنید. اگر بخواهید خودتان از صفر شروع کنید احتمالاً ده ها بار باید این غذا را درست کنید تا بالاخره درست از کار در بیاید. با مصامحه می توان ادعا کرد که دانش مدیریت مانند کتاب آشپزی حاصل تجربه های دیگران است و دسترسی به آن مدیر را از تجربه کردن و هدر دادن منابع مصون می دارد. توجه داشته باشید که تشبیه علم مدیریت به آشپزی صرفاً به منظور انتقال مطلب است و در عمل پیچیدگی های محیطی سازمان با آشپزی غیر قابل مقایسه است. قصدم از ارائه این مثال این بود که بیان کنم همان طور که می توان با مراجعه به کتاب آشپزی و با استفاده از تجربیات دیگران سریعتر و با هزینه ی کمتر و به بهترین نحو به مقصد رسید در یک سازمان نیز با مراجعه به علم مدیریت سریعتر، ارزان تر و بهتر می توان به نتیجه رسید.

. نتیجه گیری

 در پاسخ به این سوال که برای انتخاب افراد در پست های اجرایی، باید تجربه ی بیشتر آنها ملاک باشد یا علم آنها، بیان شد که تجربه و علم مدیریت هرکدام نقش های منحصر به فردی در ایجاد شناخت برای مدیر دارند. با این وجود حیطه هایی وجود دارد که هم از طریق تجربه می توان نسبت به آنها شناخت پیدا کرد و هم از طریق علم. عقلانیت که در این جا به معنی رسیدن به حداکثر نتیجه مطلوب با کمترین هزینه و سریعترین زمان ممکن است، حکم میکند که در یک سازمان ایجاد شناخت صرفاً به مواردی محدود شود که با علم نمی توان به آنها دست یافت و به تعبیر دیگر تا جایی که ممکن است از راه علم شناخت پیدا کنیم و نه از راه آزمون و خطاء. چند سوال پایانی به نظر شما چه تعداد از مسئولین، از رده های بالا تا مسئولین در شهرستان ها، حداقل 50 کتاب مدیریتی برای اداره بهتر سازمان و انجام مسئولیتشان خوانده اند و با علم مدیریت روز دنیا آشنا هستند؟ 

به نظر شما چه تعداد از مسئولین و روسای ادارات و سازمان ها مشاورانی که با علم مدیریت و تحول سازمانی روز دنیا آشنا باشند در کنار خود دارند؟ به نظر شما سازمان ها و ادارات در کشورهای توسعه یافته بیشتر به دست چه کسانی اداره می شود؟ افرادی که در اثر سال ها تجربه مدیریت را فراگرفته اند و یا کسانی که خود و مشاورانشان با علم مدیریت روز دنیا آشنا هستند و از آن بهره می برند؟

 http://www.tabnak.ir/fa/news/333341/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA


حمید    منشی

 

کد امنیتی:   
 [3 نظر]

حق پرست
Iran, Islamic Republic of
6 مرداد 1392   ساعت: 18:57:56

بنظر من مدیریت علم تجربی نیست. یعنی science نیست. بلکه یک هنر است. زیرا مدیریت فرآیند طراحی و برنامه ریزی و سازماندهی و کنترل فعالیت های انسانی برای بدست آوردن سود و منفعت است و با رفتارهای انسانی سروکار دارد پس نمی تواند علم باشد. بزرگترین صاحب نظران مدیریت در دنیا که طرفدار علمی بودن مدیریت هستند حداکثرادعا می کنند که مدیریت تعادلی بین هنر و علم است که البته نقش هنر در آن بارزتر است. تاکنون هیچکس ادعای این را نکرده است که مدیریت یک علم تجربی به تنهایی است بجز نویسنده این مقاله بالا.

 
حق پرست
Iran, Islamic Republic of
5 مرداد 1392   ساعت: 03:24:21

جامعه شناسی بله اما این واقعا اولین بار است که می شنوم مدیریت و سیاست را در رده علوم تجربی می گذارند. این سخنان کاملا غلط و غیر علمی است. مدیریت با هیچ تعریفی جزء علوم تجربی قرار نمی گیرد. نویسنده بالا شناخت درستی از علم تجربی یا همان science ندارند.

 
لاري
Iran, Islamic Republic of
31 تير 1392   ساعت: 17:06:38

آقا رستم از نيروهاي خوب پايگاه شهيد فاني است اميدواريم هر كجا است موفق باشد

 
لوگوی دیجیتال
کانال تلگرام